Czym jest autyzm?

Autyzm należy do całościowych zaburzeń rozwoju, które charakteryzują nieprawidłowości w zakresie rozwoju relacji społecznych, komunikacji, zachowania oraz funkcji poznawczych – objawy te ujawniają się w okresie wczesnodziecięcym lub nawet niemowlęcym i wynikają z wczesnych zaburzeń w rozwoju centralnego układu nerwowego dziecka.

Cechy składające się na spektrum autystyczne zostały opisane w latach 40. XX wieku przez Leo Kannera, który zwrócił uwagę na współwystępujące specyficzne zachowania:

  • niezdolność do nawiązyania relacji z innymi ludźmi,
  • skrajne wycofanie,
  • opóźnienie rozwoju mowy, mowa niesłużąca komunikacji,
  • stereotypowa aktywność zabawowa,
  • obecność wycinkowych zdolności,
  • wczesny początek.

W klasyfikacji chorób, której używa się w Polsce (ICD-10) do całościowych zaburzeń rozwoju zalicza się następujące zespoły zaburzeń:

  • autyzm dziecięcy,
  • autyzm atypowy,
  • zespół Retta,
  • inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne,
  • zaburzenia hiperkinetyczne z towrzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi,
  • zespół Aspergera,

natomiast w amerykańskiej klasyfikacji DSM-5 zrezygnowano z wyodrębniania poszczególnych zespołów i wszystkie je objęto wspólną nazwą: „zaburzenia ze spektrum autyzmu” (ASD – autism spectrum disorder).

Jakie są przyczyny autyzmu?

Niestety dalej nie poznano jednoznacznej przyczyny tej grupy zaburzeń. Uważa się, że są one uwarunkowane przez wiele czynników, jednak najważniejsze wydają się nieprawidłowości rozwoju lub wczesne uszkodzenie struktur ośrodkowego układu nerwowego spowodowane przez czynniki genetyczne, infekcyjne i powikłania w okresie ciążowym czy okołoporodowym.

Jakie moga być objawy zaburzeń ze spektrum autyzmu?

Okres niemowlęcy i wczesnodziecięcy:

  1. obojętność, awersja na kontakt fizyczny:
    • unikanie kontaktu,
    • brak wyciągania rąk do matki,
    • niechęć do przytulania,
    • wiotczenie/sztywnienie,
  2. brak potrzeby obecności i uwagi opiekunów
    • brak uśmiechu na widok twarzy matki
    • niereagowanie ożywaniem na zbliżanie się mamy
  3. zaburzenia kontaktu wzrokowego
    • aktywne unikanie kontaktu wzrokowego przez zasłanianie oczu, odwracanie twarzy
    • brak zdolności do utrzymania kontaktu wzrokowego
  4. brak reakcji na głos rodziców
  5. brak zabawach związanych z naśladowaniem i brak wskazywania palcem przedmiotów/sytuacji które wzbudziły jego zainteresowanie (pod koniec 1. roku życia)
  6. brak zinteresowania innymi dziećmi
  7. częste reakcje lękowe na hałasy domowe lub obecność nieszkodliwych obiektów ­– np. zabawek
  8. dieta złożona z niewielu pokarmów i smaków, niechęć do przejścia na pokarmy stałe
  9. zaburzenia snu
    • trudności z zasypianiem
    • bezsenność spokojna
    • bezsenność z nadmierną ruchliwością, krzykiem, autoagresją
  10. nieprawidłowy rozwój mowy
    • mowa niesłużąca komunikowaniu się
    • powtarzenie dzwięków
    • brak rozumienia wypowiadanych fraz
    • wymyślanie własnych nazw przedmiotów
    • wymyślanie własnych słów
    • monotonne wypowiedzi, bez intonacji, emocji
    • mowa śpiewna, dziwaczne przedłużanie sylab, dzwięków, słów
    • słowa, zdania lub dzwięki powtarzane bez związku z aktualną aktywnością
    • odwracanie zaimków osobowych – mówienie o sobie ‚ty’ a do innych osób ‚ja’

Okres przedszkolny i szkolny:

  1. brak zainteresowania uczestnictwem w zabawach grupowych
  2. dziwaczne próby nawiązywania kontaktów społecznych
  3. wąskie zainteresowania
  4. brak umiejętności podtrzymywania rozmowy
  5. problemy z rozumieniem sytuacji społecznych i zasad współżycia w społeczeństwie
  6. nadmierna aktywność i impulsywność
  7. sporadyczne używanie gestów
  8. stereotypowe zabawy, powtarzanie zachowań, brak twórczej wyobraźni
  9. uczenie bez zrozumienia, mechaniczne
  10. ograniczona zdolność rozumienia mowy
  11. zaburzenia myślenia abstrakcyjnego, trudności w porządkowaniu i przetwarzaniu informacji
  12. nadmiarne skupianie się na pojedynczych szczegółach
  13. opór przed zmianami, które mogą wywoływać lęk czy napady złości

Z wiekiem może być obserwowana poprawa funkcjonowania wynikająca z uczenia się zachowań. Relacje społeczne jednak są powierzchowne, a okazywanie uczuć pozostaje ograniczone.

Co zrobić jeżeli rodzice podejrzewają występowanie powyższych zaburzeń u swojego dziecka?

Najlepiej sięgnąć po test M-CHAT – został on przygotowany z myślą o rodzicach dzieci w wieku 18–30 miesięcy, ale można stosować go również u dzieci starszych. Zawiera pytania i ocenę punktową – jeśli wynik testu wskazuje na ryzyko wystąpienia autyzmu, należy zgłosić się do lekarza.

Postępowanie lecznicze w zaburzeniach autystycznych

Nie istnieje leczenie przyczynowe zaburzeń autystycznych. Nie da się ich też wyleczyć raz na zawsze, jednak odpowiednie i wczesne postępowanie lecznicze może znacząco poprawić funkcjonowanie dziecka. Ocenia się, że ok. 20% dzieci z tym rozpoznaniem, funkcjonuje prawidłowo w wieku dorosłym. Na rokowanie wpływają też inne towarzyszące choroby, jeśli takie występują, np. niepełnosprawność intelektualna czy padaczka. Sposoby terapii zależą od prezentowanych przez dziecko objawów i powinny obejmować interwencje behawioralne, prowadzenie nauczania dostosowanego do rozwoju dziecka, pracę z logopedą ukierunkowaną na mowę i komunikowanie się oraz psychoedukację rodziców. To właśnie od rodziców dzieci z tym spektrum zaburzeń zależy bardzo wiele, powinni oni być uczeni jak pracować z deficytami w zakresie języka, rozumienia społecznego, naśladowania, interakcji. Jest to bardzo wymagające i obciążające zadanie dla całej rodziny, ale systematyczna praca i opieka nad dzieckiem połączona z opieką specjalistyczną przynoszą najlepsze efekty. Leczenie farmakologiczne w tych zaburzeniach ma jedynie znaczenie wspomagające. Możliwe jest złagodzenie niektórych zaburzających funkcjonowanie objawów, takich jak zaburzenia uwagi, nadruchliwość, zachowania agresywne, objawy obsesyjno-kompulsywne.

Piśmiennictwo:

  1. @CDCgov. Data and Statistics | Autism Spectrum Disorder (ASD) | NCBDDD | CDC. @CDCgov; 2018 [updated 2018-02-12T03:13:04Z]; Available from: https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/data.html.
  2. WHO | Autism spectrum disorders. WHO. 2017.
  3. Chaste P, Leboyer M. Autism risk factors: genes, environment, and gene-environment interactions. Dialogues Clin Neurosci. 2012;14(3):281-92.
  4. Lai MC, Lombardo MV, Baron-Cohen S. Autism. Lancet. 2014;383(9920):896-910.
  5. Autyzm. 2018; Available from: http://www.mp.pl/social/article/138736.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s