Czym tak naprawdę jest zdrowie?

Olbrzymi postęp w poprawie zdrowia i długowieczności, który został osiągnięty w XX wieku, znacząco zmienił nasze społeczeństwo, system opieki zdrowotnej i ogólne rozumienie zdrowia. Te osiągnięcia były rezultatem wzajemnego oddziaływania wielu czynników: polepszenia warunków życia, zmian w medycynie, wzrastającej wiedzy dotyczącej ochrony przed zakażeniami i chorobami przewlekłymi oraz akceptacją prozdrowotnych zachowań, jako części nowoczesnego stylu życia. Uświadomiono sobie, że zdrowie nie jest wyłączną domeną medycyny, ale jest ono tworzone i odczuwane przez ludzi w ich codziennym życiu – tam gdzie się uczą, pracują, bawią i kochają. Zdrowie to między innymi efekt troski o siebie i innych.

W 1977 roku rezolucja Światowego Zgromadzenia Zdrowia w Ałma-Acie postawiła przed rządami i Światową Organizacją Zdrowia zadanie podjęcia takich działań, aby „w 2000 roku wszyscy obywatele osiągnęli taki poziom zdrowia, który umożliwi im twórcze życie pod względem społecznym i ekonomicznym”. Światowa Organizacja Zdrowia (1947) określiła zdrowie jako stan dobrego fizycznego, psychicznego i społecznego samopoczucia, a nie tylko jako brak choroby lub niepełnosprawności (kalectwa). Jest to definicja znacznie szersza, niż potoczne rozumienie zdrowia, które ujmowane jest jako stan braku choroby.

Istotę zdrowia wyrażają dwa bardzo ogólne pojęcia: dynamiczna równowaga i potencjał zdrowotny:

  • dynamiczna równowaga dotyczy sfery fizycznej, psychicznej i społecznej, a zaburzenie równowagi jednej z nich będzie rzutować na pozostałe;
  • potencjał zdrowotny jest podstawowym warunkiem utrzymania równowagi zdrowotnej i określa samego człowieka, jak i jego środowisko.

Wartość definicji WHO jest ograniczona w odniesieniu do pomiarów stanu zdrowia (jakie kryteria lub wskaźniki należałoby przyjąć do tego pomiaru?). Definicja ta jest pewnego rodzaju postulatem, mówiącym, jak powinien wyglądać stan zdrowia; jest konstrukcją typu idealnego, która nie ma żadnego odpowiednika w rzeczywistości, a służy jedynie jako punkt odniesienia. Jest ona definicją pozytywną (definiuje zdrowie, a nie chorobę), wskazującą na wieloaspektowość zjawiska zdrowia.

Z drugiej zaś strony, oparta na badaniach naukowych i obserwacjach aktualna definicja, godząca liczne poglądy brzmi: „Zdrowie to zdolność i gotowość każdej części organizmu człowieka do podjęcia w normalnych warunkach mikro- i makrośrodowiska wszystkich typowych czynności z wystarczającą wydolnością”. Wynika z tego, że niezależnie od przebytych wcześniej chorób, urazów i zakresu inwalidztwa, organizm wykona „przeciętnie przewidywane czynności z przeciętną, zadowalającą wydolnością i skutecznością”. Ta definicja zdrowia jest przydatna i szeroko stosowana wobec znacznej liczby ludzi, którzy przeszli przez różnorodne (mniejsze i większe) zaburzenia zdrowia w dzieciństwie, młodości lub w niedalekiej przeszłości.

Istnieje także pojęcie „zdrowia zbiorowości”, które jest stanem dynamicznej równowagi między populacją a otoczeniem, zapewniającym jej możliwość przetrwania i rozwoju dzięki korzystnemu ukształtowaniu cech biologicznych jednostek oraz pomyślnych zmian w środowisku.

Z przedstawionych wyżej rozważań wynikają praktyczne wnioski:

  1. Zdrowie nie jest czymś stałym, danym raz na zawsze. Nie wystarczy go sobie życzyć, należy je zdobywać, podobnie jak zdobywa się wiedzę, zawód, dobra materialne itd.
  2. Dobre zdrowie to większa szansa na sukces w szerokim znaczeniu tego słowa, w tym także na sukces materialny (sprawny i wydajny człowiek ma szansę na lepszą pracę).
  3. Życie ludzkie przedłuża się, lecz sztuką jest zachować pełną sprawność i poczucie rado- ści przez długie lata. Aby to osiągnąć, trzeba wcześnie „zainwestować” w swoje zdrowie i sprawność.

Pamiętajmy o tym! 😉

Piśmiennictwo:

1. World Health Organization: Ałma-Ata 1978, Primary Health Care. WHO, Geneva 1978.

2. World Health Organization: Global strategy for health for all by the year 2000. WHO, Geneva 1981.

3. Wysocki M., Opolski J.: Zdrowie dla wszystkich do roku 2000 – strategia Światowej Organizacji Zdrowia i jej wpływ na politykę zdrowotną w Polsce. Pol. Tyg. Lek., 1989, 65, 27-29.

4. Kulik T.B., Latalski M.: Zdrowie publiczne. Podręcznik dla studentów i absolwentów wydziałów pielęgniarstwa i nauk o zdrowiu akademii medycznych. Czelej, Lublin 2002.

5. Latalski M.: Zdrowie publiczne. Czelej, Lublin 1999.